Matura 2025. Czym jest notatka syntetyzująca? Jak ją napisać?
Notatka syntetyzująca to zwięzła forma wypowiedzi pisemnej, której celem jest przedstawienie syntezy kluczowych informacji, poglądów lub argumentów pochodzących z co najmniej dwóch różnych źródeł (najczęściej tekstów). Nie jest to proste i zwykłe streszczenie każdego z tekstów oddzielnie, lecz stworzenie nowej, spójnej całości, która ukazuje, jak te źródła odnoszą się do wspólnego tematu, jakie prezentują stanowiska i czy są między nimi podobieństwa lub różnice.
Czym jest notatka syntetyzująca na maturze?
Na maturze notatka syntetyzująca polega na zwięzłym przedstawieniu i porównaniu najważniejszych informacji lub stanowisk dotyczących określonego tematu, które zawarte są w dwóch podanych tekstach. Kluczowe jest uchwycenie wspólnego wątku poruszanego przez obu autorów oraz wskazanie, w jaki sposób ich podejścia, poglądy czy wnioski się do siebie mają – czy są podobne, czy różnią się od siebie. Jest to zadanie sprawdzające przede wszystkim umiejętność czytania ze zrozumieniem, analizy i syntezy informacji pochodzących z dwóch różnych tekstów.
Główne cele notatki syntetyzującej
Główne cele notatki syntetyzującej to:
- Uporządkowanie i przetworzenie informacji: Pomaga w selekcji najważniejszych treści i przedstawieniu ich w uporządkowany sposób.
- Syntetyczne ujęcie zagadnienia: Pozwala na spojrzenie na dany temat z szerszej perspektywy, uwzględniając różne punkty widzenia.
- Rozwijanie umiejętności analitycznych i porównawczych: Wymaga analizy treści, identyfikacji kluczowych tez i porównania ich między sobą.
- Zwięzłe przekazanie sedna: Uczy formułowania myśli w sposób esencjonalny i bez zbędnych szczegółów.
Najważniejsze cechy notatki syntetyzującej na maturze to:
- Zwięzłość: Objętość notatki jest ściśle określona. Przekroczenie limitu lub napisanie zbyt krótkiej notatki skutkuje utratą punktów.
- Oparcie na dwóch tekstach: Notatka musi odnosić się do obu podanych tekstów źródłowych.
- Synteza, nie streszczenie: Nie chodzi o osobne streszczenie każdego tekstu, ale o połączenie kluczowych myśli i pokazanie relacji między nimi w kontekście podanego tematu.
- Własne słowa: Treść notatki musi być sformułowana własnymi słowami zdającego. Należy stosować parafrazę, uogólnienia, synonimy.
- Rzeczowość: Notatka ma charakter informacyjny. Przedstawia stanowiska autorów, a nie własne opinie zdającego.
- Spójność: Tekst notatki powinien być logicznie powiązany i tworzyć jednolitą całość.
- Poprawność językowa: Notatka musi być poprawna pod względem ortograficznym, interpunkcyjnym i językowym.
Co powinna zawierać notatka syntetyzująca na maturze?
Dobrze napisana notatka syntetyzująca na maturze powinna:
- Wskazywać na wspólny temat poruszany w obu tekstach (zgodnie z poleceniem).
- Przedstawiać stanowisko lub kluczowe informacje z pierwszego tekstu dotyczące tego tematu.
- Przedstawiać stanowisko lub kluczowe informacje z drugiego tekstu dotyczące tego tematu.
- Zestawiać stanowiska autorów, wskazując na podobieństwa, różnice lub różne aspekty zagadnienia, które poruszają.
Jak napisać notatkę syntetyzującą?
Notatka syntetyzująca wymaga umiejętności czytania ze zrozumieniem, analizy, porównywania i syntezowania informacji, a także sprawnego formułowania myśli w sposób zwięzły i precyzyjny, używając własnego języka. Pisanie notatki syntetyzującej, szczególnie w kontekście egzaminacyjnym (np. matury z języka polskiego), zazwyczaj opiera się na analizie dwóch podanych tekstów źródłowych i odniesieniu się do określonego w poleceniu tematu. Oto kroki, które warto wykonać:
- Dokładnie przeczytaj polecenie: Zrozum, jaki jest temat notatki i na czym masz się skupić.
- Uważnie przeczytaj teksty źródłowe: Czytaj ze zrozumieniem, starając się uchwycić główną myśl każdego tekstu.
- Zidentyfikuj stanowisko autora każdego z tekstów wobec tematu podanego w poleceniu. Jakie są ich główne argumenty lub tezy? Podkreśl lub zanotuj kluczowe informacje i sformułowania, ale pamiętaj, że będziesz musiał przedstawić je własnymi słowami.
- Porównaj stanowiska autorów: Zastanów się, co łączy oba teksty pod względem tematu. Określ, czy stanowiska autorów są zbieżne (podobne), czy rozbieżne (różne, sprzeczne). Wypisz punkty wspólne i/lub różnice w ich poglądach na dane zagadnienie.
- Stwórz plan notatki: Zazwyczaj notatka syntetyzująca ma prostą strukturę: Wprowadzenie: Zwięzłe nawiązanie do tematu notatki i wskazanie, że oba teksty go poruszają. Możesz użyć zwrotów typu: "Oba teksty poruszają problem...", "Autorzy analizują zagadnienie dotyczące...". Przedstawienie stanowisk: Zaprezentuj w syntetyczny sposób stanowisko pierwszego autora, a następnie drugiego. Używaj własnych słów, parafrazując kluczowe myśli. Wskaż, co każdy z autorów uważa na dany temat. Zestawienie i synteza: Najważniejsza część, w której porównujesz i łączysz informacje z obu tekstów. Wskaż podobieństwa i/lub różnice między stanowiskami autorów. Możesz zastosować zwroty porównawcze/kontrastujące, np. "Podobnie jak Autor X, Autor Y uważa...", "Natomiast w przeciwieństwie do Autora X, Autor Y twierdzi...". Chodzi o pokazanie relacji między tekstami. Podsumowanie (opcjonalnie): Krótkie uogólnienie lub wniosek wynikający z porównania tekstów.
- Napisz notatkę – własnymi słowami: Używaj parafrazy (przedstawienia cudzych myśli swoimi słowami) i uogólnień. Unikaj bezpośrednich cytatów. Skup się na rzeczowym przedstawieniu stanowisk autorów i ich relacji. Nie wyrażaj własnej opinii. Pamiętaj o limicie słów.
- Sprawdź i popraw notatkę: Czy notatka jest zgodna z tematem polecenia? Czy poprawnie przedstawiłeś stanowiska obu autorów? Czy jasno wskazałeś podobieństwa lub różnice między nimi? Czy notatka jest spójna i logiczna? Czy zmieściłeś się w limicie słów?
- Sprawdź poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Jak się przygotować do pisania notatki syntetyzującej na maturze?
Aby przygotować się do pisania notatki syntetyzującej na maturze, powinieneś:
- Ćwiczyć czytanie ze zrozumieniem: Skupiać się na wyszukiwaniu głównej myśli tekstu i stanowiska autora.
- Uczyć się parafrazować: Ćwiczyć przekształcanie zdań i fragmentów tekstu na własne sformułowania, zachowując ich sens.
- Analizować przykładowe notatki: Zapoznawać się z notatkami wzorcowymi i kryteriami oceniania, aby zrozumieć, czego oczekują egzaminatorzy.
- Pisać notatki na czas: Ćwiczyć pisanie notatek z różnych tekstów w określonym limicie czasu i liczby słów.
- Zwracać uwagę na słownictwo: Budować zasób słownictwa pozwalający na precyzyjne formułowanie myśli i wskazywanie relacji między stanowiskami (np. "podobnie", "natomiast", "z kolei", "w odróżnieniu od", "obaj autorzy zgadzają się co do...", "różnica polega na...").
