Przejrzystość wynagrodzeń wywoła burzę w szkołach? Dodatek motywacyjny dla nauczycieli wciąż pełen patologii

Wynagrodzenia nauczycieli wciąż budzą emocje

Wynagrodzenie nauczycieli to temat, który nieustająco jest przedmiotem debaty publicznej. Najczęściej w kontekście jego wysokości, ale też w zakresie wynagradzania za udział w wycieczkach szkolnych, czy też pracę w godzinach nadliczbowych. W ostatnim czasie dużo mówiło się o nim również w kontekście podatkowym – podczas rocznych rozliczeń okazało się bowiem, że wielu nauczycieli przekroczyło pierwszy próg podatkowy i musiało dopłacić należny podatek. Jednak wynagradzanie nauczycieli to temat znacznie szerszy, w przypadku którego to, co wynika z przepisów często mija się z tym, co dzieje się w praktyce.

Wynagrodzenie nauczycieli zatrudnionych na podstawie przepisów ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela co do zasady składa się z:
1) wynagrodzenia zasadniczego;
2) dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, w tym z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, oraz za warunki pracy;
3) wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;
4) nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, świadczenia na start i dodatku wiejskiego.

 Dodatek motywacyjny czy demotywacyjny?

Jednym z dodatków, którego wypłata przysparza w praktyce wielu trudności i który rzadko jest wykorzystywany zgodnie z jego rzeczywistym przeznaczeniem jest dodatek motywacyjny. Jest to składnik wynagrodzenia, który jest najsilniej powiązany z regulaminem wynagradzania, co sprawia, że dotyczące go zasady mogą być w różne w poszczególnych placówkach. Prawo do tego dodatku wynika, z art. 30 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, ale regulacje, które go dotyczą odnajdziemy również w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy. Odpowiednie zapisy muszą również być zamieszczone w regulaminach wynagradzania. Istotą tego składnika wynagrodzenia jest to, że powinien on przysługiwać za pracę szczególnie odróżniającą się i wyróżniająca się pozytywnie na tle standardowego wykonywania obowiązków nauczycielskich. Oznacza to, że nie powinno dochodzić do sytuacji, w których dodatek jest dzielony po równo pomiędzy wszystkich nauczycieli albo jest wypłacany im w trakcie roku szkolnego rotacyjnie dla osiągnięcia efektu „po równo”. Dodatku nie powinien też otrzymywać nauczyciel, który dopiero rozpoczyna pracę i nie miał jeszcze możliwości wyróżnić się na tle innych pracowników. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 czerwca 2021 r. (sygn. akt III OSK 3357/21), Za samo wypełnianie podstawowych zadań i obowiązków związanych z powierzonym stanowiskiem nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie zasadnicze. Powodem przyznania wynagrodzenia w formie dodatku motywacyjnego powinna natomiast być praca, w odniesieniu do której uzasadnionymi określeniami są: osiągnięcia, innowacje, zaangażowanie, szczególnie efektywne wypełnianie zadań i obowiązków.

Polecamy: Karta Nauczyciela. Komentarz

 Dodatek motywacyjny a przejrzystość wynagrodzeń

Aby zrozumieć, że w praktyce dyrektorzy placówek oświatowych stosują w większości przypadków zasady daleko odbiegające od tych wskazywanych przez specjalistów i sądy, nie trzeba pracować w szkole. Wystarczy zajrzeć na grupy, na których nauczyciele i dyrektorzy rozmawiają o swojej pracy i obowiązujących w placówkach oświatowych regulacjach prawnych. Ta sytuacja powinna budzić niepokój z wielu powodów, ale jest również ciekawa w kontekście nadchodzących zmian prawa w zakresie przejrzystości wynagrodzeń. Już niedługo bowiem w każdym zakładzie pracy, również w tych należących do sfery budżetowej, a więc między innymi w szkołach, będą musiały obowiązywać przejrzyste zasady wynagradzania. Mowa tu nie tylko o wynagrodzeniu zasadniczym, ale również wszelkiego rodzaju dodatkach i benefitach. W zakładzie pracy będą musiały istnieć procedury, z których jasno będzie wynikało, jakie kryteria musi spełniać pracownik, aby uzyskać prawo do określonego składnika wynagrodzenia. Aby uniknąć zarzutu w zakresie nierównego traktowania pracowników, pracodawca będzie również musiał wykazać, dlaczego określony składnik jednemu pracownikowi został przyznany, a drugiemu nie. Pracodawcy budżetowi często błędnie zakładają, że większość problemów związanych z wdrożeniem omawianych regulacji ich nie dotknie, bo przecież wysokość przysługujących zatrudnianym przez nich pracownikom wynika z obowiązujących przepisów, a siatki wynagrodzenie istnieją u nich od lat. Takie myślenie jest jednak dalekie od prawdy, a problemy związane z dodatkiem motywacyjnym dla nauczycieli są tego najlepszym przykładem.