Jak zadbać o zdrowie psychiczne w polskich szkołach? Czym jest metoda peer support?

Nie od dziś wiadomo, że zdrowie psychiczne w Polsce nie ma się najlepiej. W ogólnym rozeznaniu nie ma znaczenia wiek czy płeć. Jest to niestety nie zadbana strefa w służbie zdrowia. Dlatego też przeprowadzono badanie na młodzieży od 13 do 19 lat, które ma pomóc opracować najlepszy możliwy system wsparcia dla nastolatków.

Szkoła bez entuzjazmu: Niechęci do lekcji nie jest zwykłym lenistwem

Badanie wykazało, że aż 64% uczniów nie czerpie żadnej przyjemności z przebywania w szkole. Co ważne, nie jest to kwestia zwykłego lenistwa. Uczniowie nie odczuwają satysfakcji ze zdobytej wiedzy, nie cieszą się z nowych informacji, nie czują potrzeby pogłębiać zainteresowań. Natłok przekazywanych wiadomości w ciągu dnia, stres związany z oceanami i sprawdzianami i ciągłe zmuszanie się do przebywania w placówce powoduje, że szkoła jest niczym więcej jak trudnym obowiązkiem.

Przemęczeni i zrezygnowani: Codzienność co trzeciego nastolatka

Codzienność współczesnego nastolatka coraz częściej upływa pod znakiem chronicznego wyczerpania i emocjonalnego przeciążenia. Z danych raportu wynika, że aż 33% badanych uczniów bardzo często lub wręcz stale czuje się tak źle, że brakuje im energii do jakiegokolwiek działania i ma po prostu wszystkiego dość. Ten stan nie jest przejściowym zmęczeniem, lecz bezpośrednim sygnałem przeciążenia układu nerwowego u młodego człowieka. Gdy co trzeci uczeń funkcjonuje w trybie stałego braku sił, a kolejne 25% balansuje w stanach chwiejnego nastroju, rezygnacja przestaje być indywidualnym problemem, a staje się powszechnym doświadczeniem całego pokolenia dorastającego w cieniu nieustannej presji i szkolnych wymagań.

Co jest najlepszym kołem ratunkowym? Metoda peer support

W obliczu narastających kryzysów młodzieży pierwszą i najbardziej dostępną linią obrony okazują się bezpośrednie relacje między samymi uczniami. Z danych raportu wynika, że więzi ze znajomymi stanowią najsilniejszą naturalną tarczę ochronną w środowisku szkolnym – ponad 43% badanych deklaruje, że zawsze lub bardzo często może liczyć na pomoc kolegów i koleżanek, a aż 78% nie odczuwa przed nimi lęku. Na tych wynikach opiera się model peer support, czyli usystematyzowane wsparcie rówieśnicze. Polega ono na nauczeniu chętnych uczniów umiejętności aktywnego, empatycznego słuchania, wczesnego dostrzegania sygnałów kryzysu u rówieśników oraz bezpiecznego towarzyszenia w trudnych momentach. Nastolatkowie znacznie szybciej przełamują i zwierzają się znajomym niż dorosłym, dlatego odpowiednio przygotowany kolega lub koleżanka stają się skutecznym kołem ratunkowym, potrafiącym w porę zauważyć problem i pomóc w skierowaniu do odpowiedniego wsparcia.

Diagnoza i kierunek zmian

Wnioski płynące z diagnozy Dominika Dymowskiego wskazują na wyraźne obniżenie samopoczucia polskiej młodzieży poniżej norm rozwojowych – ponad połowa badanych nie czerpie z pobytu w szkole żadnej przyjemności, a 37% zmaga się z głębokim kryzysem samooceny. Tradycyjna formuła edukacji, skoncentrowana na testowaniu wiedzy i reżimie oceniania, mija się z kondycją psychiczną nastolatków.

Kierunek niezbędnych zmian wymaga pilnej zmiany roli szkoły: z przestrzeni generującej ciągłe napięcie musi ona ewoluować w bezpieczne środowisko. Systemowe wprowadzanie programów wsparcia rówieśniczego, zmiana w systemie oceniania i ilości przekazywanego materiału w jednym momencie oraz budowanie otwartości na rozmowę o emocjach przestają być jedynie opcjonalnym dodatkiem, a stają się warunkiem do zatrzymania kryzysu dobrostanu młodego pokolenia.