Nowa lista lektur obowiązkowych w szkole średniej. MEN szykuje większe zmiany w języku polskim

Projekt podstaw programowych dla czteroletniego liceum ogólnokształcącego oraz pięcioletniego technikum został przedstawiony w czwartek przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy. Zgodnie z harmonogramem zmiany mają zacząć obowiązywać od roku szkolnego 2027/2028, początkowo w klasach pierwszych szkół ponadpodstawowych.

Już w marcu IBE-PIB informował, że nad propozycjami pracuje ponad 200 specjalistów. W tym gronie znaleźli się nauczyciele praktycy, badacze, metodycy i dydaktycy.

Zanim dokumenty zostaną skierowane do wdrożenia, mają zostać poddane recenzjom oraz opinii Rady ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej. Ostateczna decyzja o przyjęciu nowych podstaw będzie należała do Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Jedną z dziedzin objętych zmianami jest język polski, a wraz z nim także sposób konstruowania listy lektur. Autorzy projektu chcą poszerzyć obecność tekstów współczesnych w szkolnej edukacji.

98 proc. młodych Polaków nie robi 100 proc. Już 6. pytanie okazuje się pułapką. Test z wiedzy o Polsce

Zobacz również

Nowa lista lektur obowiązkowych w szkole średniej. MEN szykuje większe zmiany w języku polskim

Eksperci podkreślili, że projekt pozostawia nauczycielom "znaczną swobodę w doborze lektur, aby umożliwić pracę z różnorodnymi tekstami”.

Zwrócili też uwagę, że przy omawianiu lektur obowiązkowych ważna ma być perspektywa historycznoliteracka. Nie oznacza to jednak konieczności trzymania się sztywnego podziału na epoki.

W ramach zakresu podstawowego zaproponowano, aby w każdym roku nauki uczniowie poznawali przynajmniej cztery dłuższe dzieła literackie. Program ma również obejmować krótsze utwory lub fragmenty większych tekstów, reprezentujące różne gatunki, rodzaje i konwencje, a także teksty publicystyczne.

Młodzież ma zapoznawać się również z "innymi tekstami kultury poruszające ważne dla współczesności zagadnienia, w tym globalne i lokalne wyzwania, relacje międzyludzkie i społeczne oraz podkreślające wartość człowieka i otaczającego go świata”.

W propozycji uwzględniono m.in. wybrane dzieła literatury staropolskiej, takie jak "Bogurodzica” oraz wybrane pieśni i treny Jana Kochanowskiego. Autorzy dokumentu nie sprecyzowali przy tym, które konkretnie utwory poety miałyby być omawiane.

Wśród dramatów należących do polskiego kanonu znalazły się m.in. dzieła romantyczne. Wskazano tu przykładowo "Dziady cz. III" Adama Mickiewicza, "Kordiana” Juliusza Słowackiego oraz "Nie-Boską komedię” Zygmunta Krasińskiego. Na liście umieszczono też "Wesele” Stanisława Wyspiańskiego i wybrany dramat z XX wieku.

Projekt zakłada ponadto omawianie wybranych utworów epickich z literatury polskiej. Wśród nich wymieniono "Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza i "Lalkę” Bolesława Prusa. Uczniowie mają również czytać utwory bądź fragmenty dzieł polskich laureatów Nagrody Nobla: Henryka Sienkiewicza, Władysława Stanisława Reymonta, Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej oraz Olgi Tokarczuk. Przewidziano także poezję z XIX, XX i XXI wieku.

POLECAMY: Kalendarz książkowy 2027

W zestawie znalazły się również pozycje z literatury europejskiej, w tym dramat autorstwa Williama Shakespeare’a. Uczniowie powinni zapoznać się także z dziełem lirycznym, epickim albo dramatycznym pochodzącym spoza europejskiego i północnoamerykańskiego kręgu kulturowego. Ważną część stanowić mają teksty dotyczące wojny, okupacji i totalitaryzmów XX wieku – zarówno literatura fikcjonalna, jak i literatura faktu.

Na poziomie rozszerzonym uczniowie mieliby czytać "nie mniej niż dwa dłuższe utwory literackie w ciągu roku”. Program obejmuje też utwory i fragmenty charakterystyczne dla rozmaitych nurtów, takich jak barok, sentymentalizm, klasycyzm, realizm, naturalizm, ekspresjonizm, impresjonizm, symbolizm, neoromantyzm, awangarda XX wieku czy postmodernizm.

Dodatkowo zaplanowano pracę z artykułami naukowymi reprezentującymi co najmniej dwie dyscypliny humanistyczne, a także z wybranym esejem filozoficznym.

Łączna lista przykładowych tekstów rekomendowanych do omówienia na poziomie podstawowym i rozszerzonym zawiera 287 pozycji. Wśród propozycji znalazły się między innymi wybrane publikacje Szymona Bujalskiego o kryzysie klimatycznym i transformacji energetycznej, np. "Recepta na lepszy klimat”. Uwzględniono także "Smutek cinkciarza” Sylwii Chutnik, "27 śmierci Toby'ego Obeda” Joanny Gierak-Onoszko, książki Yuvala Noaha Harariego: "Sapiens”, "Homo Deus”, "21 lekcji na XXI wiek” i "Nexus”, a także "Cukry” Doroty Kotas, "Wielki przypływ” Jarosława Mikołajewskiego, "Inną duszę” Łukasza Orbitowskiego oraz "Ukochane równanie profesora” Yōko Ogawy.

Nowa podstawa programowa jest przygotowywana w ramach stopniowo wdrażanej reformy "Reforma 26. Kompas Jutra”. Od obecnego roku szkolnego zmienione wymagania obowiązują już w pierwszych i czwartych klasach szkół podstawowych. We wrześniu 2027 roku mają objąć pierwsze klasy szkół ponadpodstawowych, a jednocześnie kolejne dwa roczniki w podstawówkach. W następnych latach reforma będzie sukcesywnie rozszerzana na kolejne klasy.

Założenia reformy przewidują, że w 2031 roku zostaną przeprowadzone nowy egzamin ósmoklasisty oraz nowa matura. Do tego czasu pierwsi uczniowie objęci zmienioną podstawą programową mają zakończyć pełny etap edukacji.

Prace nad reformą rozpoczęły się wiosną 2024 roku. Wtedy MEN zleciło IBE-PIB opracowanie profilu absolwenta przedszkola i szkoły podstawowej. Dokument określa obszary rozwoju oraz kompetencje, które powinny być rozwijane na kolejnych etapach nauki, i stanowi punkt wyjścia do tworzenia nowych podstaw programowych.

Źródło: PAP, MEDIA