Uczelnie coraz częściej projektują swoją ofertę już nie w logice pojedynczego zawodu na całe życie, ale w logice kompetencji, które pozwalają absolwentom funkcjonować w świecie ciągłej zmiany – powiedział PAP Wojciech Dąbrówka, rzecznik Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), zrzeszającej 110 uczelni członkowskich i 8 stowarzyszonych, w których kształci się ok. 70 proc. studentów w Polsce.
Tegoroczny trend na uczelniach
Zauważył, że oferta uczelni się zmienia, bo "zmienia się świat, do którego przygotowujemy studentów". To z jednej strony świat technologii, danych, niepewności geopolitycznej, transformacji energetycznej, wyzwań zdrowotnych, społecznych, ale jednocześnie świat, w którym nadal kluczowe są kompetencje bardzo akademickie, jak rozumienie złożonych zjawisk, krytyczne myślenie, odpowiedzialność, komunikacja i zdolność uczenia się przez całe życie – podkreślił.
W ocenie rozmówcy, najważniejszym tegorocznym trendem wśród nowości są kierunki związane z nowymi technologiami i sztuczną inteligencją. AI nie jest już wyłącznie domeną informatyków, ale narzędziem pracy w wielu branżach – od energetyki przez medycynę i finanse, po media, kulturę, administrację publiczną. Uczelnie włączają więc AI do programów bardzo różnych kierunków i robią to często nie po to, by kształcić samych programistów, ale aby przygotowywać specjalistów, którzy będą odpowiedzialnie korzystać z technologii w swojej dziedzinie – zauważył.
Bezpieczeństwo i geopolityka
Wśród przykładów podał Politechnikę Lubelską z nowymi kierunkami: sztuczna inteligencja w energetyce oraz informatyka medyczna; Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie z AI w mediach i badaniach społecznych; czy Uniwersytet Jagielloński w Krakowie – z humanistyką cyfrową albo lingwistyką i technologiami językowymi.
Wśród tegorocznych nowości widać też wzrost kierunków związanych z bezpieczeństwem, odpornością państwa, cyberbezpieczeństwem czy geopolityką, które łączą kompetencje techniczne, społeczne, prawne, zarządcze i komunikacyjne. Dąbrówka wymienił np. cyberbezpieczeństwo na Uniwersytecie Bielsko-Bialskim, bezpieczeństwo i higienę pracy oraz mechatroniczne systemy automatyki na Politechnice Wrocławskiej, Master in Global Leadership and Geopolitics (studia magisterskie z zakresu globalnego przywództwa i geopolityki) na Akademii Leona Koźmińskiego.
Rozwój kierunków interdyscyplinarnych
Trzecim zauważalnym trendem jest rozwój kierunków interdyscyplinarnych. Jak zaznaczył rzecznik KRASP, interdyscyplinarność "od dawna i coraz częściej pojmuje się jako standard, a nie dodatek".
Coraz mniej nowych propozycji mieści się w takim jednym, klasycznym silosie dyscyplinarnym. Przykładowo, energetyka potrzebuje danych i AI, medycyna – bioinformatyki, media – kompetencji cyfrowych i odporności na dezinformację, a administracja publiczna – zarządzania kryzysowego, cyberbezpieczeństwa i analizy ryzyka. Dlatego interdyscyplinarność nie jest już tylko dodatkiem do programu studiów, ale sposobem przygotowania absolwenta do świata, w którym wyzwania zawodowe, z jakimi będzie się stykał, rzadko mieszczą się w jednej dyscyplinie – opisał Dąbrówka.
Wśród przykładów takich kierunków wymienił nowość na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach - kierunek governance i bezpieczeństwo w zarządzaniu publicznym, który łączy zarządzanie administracją, odporność państwa, cyberbezpieczeństwo i analizy ryzyka, a na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu – kierunek dla branży fintech, który łączy finanse, programowanie, analizy danych i AI. Z kolei na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku w ofercie znalazła się bioinformatyka medyczna, która łączy medycynę, biologię oraz analizę dużych zbiorów danych.
Medycyna i zdrowie psychiczne
Kolejnym trendem jest zdrowie – powstawanie kierunków lekarskich w kolejnych uczelniach, ale też kierunków okołomedycznych dotyczących zdrowia psychicznego, diagnostyki, opieki, profilaktyki. Jako przykłady rzecznik KRASP podał biologię sportu na UMCS albo nową specjalność: terapia środowiskowa dzieci i młodzieży uruchamianą przez Akademię Pedagogiki Specjalnej.
Ponadto w ofercie uczelni sporo nowych kierunków dotyczy globalnych wyzwań jak transformacja energetyczna albo problemy środowiskowe, proponowanych często nie jako wąskie specjalizacje, ale jako interdyscyplinarne kierunki.
Uczelnie przygotowują swoje oferty kształcenia również pod potrzeby i oczekiwania kandydatów. Dzisiaj młodzi ludzie często pytają, jakie kompetencje zdobędą na danych kierunkach, czy będą mogli pracować w ciekawym sektorze i czy studia dadzą im sprawczość na rynku pracy. Stąd też uczelnie stawiają na projekty, praktyki, współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Powstają też kierunki związane z konkretnymi kompetencjami zawodowymi, np. Uniwersytet Morski w Gdyni rozwija ofertę związaną z praktycznymi kompetencjami w zakresie gospodarki morskiej, autonomizacji transportu, bezpieczeństwa, cyfryzacji – powiedział Dąbrówka.
Zmiany sposobu studiowania
Rzecznik KRASP zwrócił także uwagę na zmianę samego sposobu studiowania. Podkreślił, że młodzi ludzie coraz częściej oczekują elastyczności i sprawczości. Dlatego też uczelnie odchodzą od modelu ze sztywnym programem kształcenia, w zamian proponując nowe specjalności, ścieżki kompetencji, projekty rozłożone na cały cykl kształcenia, ale też takie krótsze formy edukacyjne. Na przykład Uniwersytet SWPS wskazuje na personalizację kształcenia i możliwość projektowania własnej ścieżki edukacyjnej – wyjaśnił.
Rzecznik wskazał jeszcze na aspekt umiędzynarodowienia – ale rozumianego nie jako sam wyjazd studentów w ramach programu Erasmus czy studiów po angielsku albo w innych językach, ale jako przygotowanie do pracy w środowisku wielokulturowym. Jak przykład podał studia azjatyckie oraz filologię ukraińską z drugim językiem wśród nowości Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Dopytywany, czy młodzi chcą studiować, odparł, że choć uczelnie coraz bardziej będą odczuwać niż demograficzny, to zainteresowanie studiowaniem w stosunku do ogólnej populacji utrzymuje się na podobnym poziomie, m.in. za sprawą rosnącej liczby studentów z zagranicy. Według ostatnich danych GUS, w roku akademickim 2024/25 w uczelniach w Polsce studiowało ponad 1,28 mln studentów.
